Krasnystaw - rys historyczny

Strona poświęcona historii Krasnegostawu

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki

Nazwa miasta w wiekach XIII-XX

Email Drukuj PDF

Nazwa miasta w wiekach XIII-XX

Najstarsze zapisy Latopisu Hipackiego, w latach 1219 i 1282 podają nazwę: ???????, ??????? (czyli Szczekariew, Szczekarzew lub jak wolą inni Szczekarzów). w polskich dokumentach z lat 1394 (Akt lokacyjny), 1404, 1405, 1439, 1462 - pisano Sczekarzow. Długosz: Schczekarzow, Szczekarzów.

Za panowania Władysława Jagiełły zaczęła się upowszechniać nowa nazwa: Krasny Staw - Krasnystaw. z jej powstaniem, wiązane są dwie legendy. Według pierwszej, nazwa pochodzi od słów królowej Zofii (Soni Holszańskiej, litewskiej księżniczki ze zruszczonej rodziny) IV żony Władysława Jagiełły. ?Władysław Jagiełło, odprowadzając z Krakowa do Lwowa księżniczkę ruską, w której był zakochany, wstąpił do zamku królewskiego we wsi Szczekarzów i tam z całą świtą podejmowany był przez wójta. Na stół podano karpie, przyrządzone z szafranem tak smacznie, że księżniczka nachwalić się ich nie mogła. Wyjeżdżając zaś z zamku, zobaczyła ogromny staw śród ślicznych równin i zawołała z zachwytem: ?Oto krasny staw!? Opowieść tę przekazuje dotychczas pokolenie pokoleniu? [408]. Stąd i nazwa i herb. Według innej legendy, Władysław Jagiełło miał z ulgą powiedzieć ?krasno stawja?, kiedy po przebyciu bezdrożnej ziemi Bełskiej, wyjechał tu na lepszą drogę [85]. Nazwę Krasnystaw użytą zamiennie z nazwą Szczekarzew zapisano w roku 1439 w dokumencie Władysława III Warneńczyka, napisano wprost: ?Krasnystaw, czyli Szczekarzew?. Byłoby to zatem pierwsze użycie tej nazwy w oficjalnym dokumencie królewskim.

Znane są dwa różne łacińskie napisy na XVI wiecznych pieczęciach miejskich: Sigilv. Civitatis. Crasnosta. (1570 r.) oraz Sigil. Scabinorum. Civita Crasnistaw (1569 r.). z pierwszego zapisu wynika, że nazwa była złożeniem właściwym (z pierwszym członem zakończonym na -o-), zaś z drugiego zapisu, że nazwa była używana również jako zrost, podobnie jak dziś [254]. w najstarszych źródłach historycznych nazwa Krasnystaw występuje powszechnie w postaci złożenia, a mianowicie: Krasnostaw i przymiotnik krasnostawski. Także w zapisach łacińskich: Districtus Crasnostaviensis oraz Civitas Crasnostaw, oppidum (1564 r.). Obecna postać nazwy jest więc wtórna, nowsza. Wyraz krasny (od rzeczownika krasa) znany od najdawniejszych czasów w języku polskim, a także w innych językach słowiańskich, oznacza tyle, co ?piękny, urodziwy?. z punktu widzenia znaczeniowego nazwę Krasnystaw należy zaliczyć do grupy nazw topograficznych, wskazujących na piękne, malownicze położenie (tu nad stawem). Formant ?staw, świadczy o dziele rąk ludzkich. Nazwy mieszkańców to: Krasnostawianin ? Krasnostawianka [254].

W XV-XVIII-wiecznych dokumentach królewskich nazwę miasta pisano przeróżnie [7,203,266]: Crasnistaw, Crasnostav, Crasnostavia, Crasnostaw, Crasnosthav, Crasnystaff (1489), Crasnystaw, Crasnysthaw, Crassnistav, Crassnistaw, Crassnostav, Crassnosthav, Crassnystaw, Crassnysthaw, Crasznystaph, Crasznystaw, Crasznysthaw, Krasnostav, Krasnostaw, Krasnystaw, Krassnistaw, Krassnostaw. Długosz [9]: Crasnistaw, Krasnistaw, Crasnystavia, Crasnystaw, Crasznistaw, Crasznystaw, Crasznystaph, Crasznysthaw, Krassnystaw. Kromer [212]: Cranostavia, Crasnostaw, Crasnostow, Krasnostow. w atlasie Mercatora około roku 1590 [242]: Krassnystow. Lexicon Universale: Johann Jacob Hofmann (1635-1706): Cra(s)nostavia. Universal-Lexicon: Johann Heinrich Zedlers [Halle Leipzig, 1733, Band 06, s. 788]: Krasnysthaw. w aktach grodzkich i ziemskich [258]: Crasnystaw. w innej literaturze obcej: Crasnostawia, Krasnostawia.

Pod zaborem rosyjskim, do końca i wojny światowej, oficjalnie używano nazwy: ??????????, ???????????. Nazwa Krasnostaw zamiennie z nazwą Krasnystaw używana była do drugiej dekady XX wieku.