Krasnystaw - rys historyczny

Strona poświęcona historii Krasnegostawu

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki

Rozwój liczby mieszkańców Krasnegostawu

Email Drukuj PDF

Rozwój liczby mieszkańców Krasnegostawu

Na wczesne osadnictwo w okolicy Krasnegostawu istotny wpływ miały pograniczne walki polsko-ruskie i litewskie oraz niszczące najazdy tatarskie, które zwolniły, częściowo niszczyły, ale osadnictwa nie zatrzymały. w latach 1241, 1259 i 1287, Szczekarzew leżał na szlaku trzech głównych najazdów tatarskich na ziemie polskie. Na przełomie wieków XV/XVI (lata 1490 i 1500) nieustanne, siejące spustoszenie najazdy tatarskie, nie tylko zahamowały rozwój osadnictwa, lecz dokonały w nim znacznego uszczerbku. Miasto i okolice zostały złupione, a zamek legł w ruinie. Na 84 okoliczne wsie: 18 spalono zaś 13 opustoszało (razem 37%).

Pasmem nieszczęść były lata 1652?1667, kiedy w konsekwencji zarazy i najazdów: szwedzkich, kozackich, moskiewskich i siedmiogrodzkich, a w końcu tatarskich, w powiecie krasnostawskim zniszczeniu uległo 80?95% wsi królewskich i 65?70% wsi prywatnych [76]. Spowodowało to ruinę zabudowy, zmniejszenie upraw i wyludnienie - brak ludzi do pracy.

Liczebność mieszkańców miasta na tle miast sąsiednich

Zmiany liczby mieszkańców wybranych miast Polski w latach 1788-2004.

Poz.

NAZWA

Liczba ludności

1788 r.

1870 r.

2004 r.

Lp. (1)

Osób

Lp. (2)

Osób

O

Lp. (3)

Osób

12

Krasnystaw

1

2886

11

4628

 

12

19800

18

Białystok

2

2754

3

9000

 

1

285500

23

Międzyrzec

3

2544

18

3427

 

10

20000

24

Lubartów

4

2490

19

3427

 

8

23700

27

Chełm

5

2412

12

4471

 

3

70800

34

Sochaczew

6

2250

9

4920

 

6

39700

36

Biłgoraj

7

2208

8

5983

 

7

27300

71

Kazimierz Dln.

8

1758

24

2709

O

19

7300

73

Goraj

9

1758

28

1941

O

25

3050

80

Urzędów

10

1734

25

2263

O

24

4500

83

Turobin

11

1716

22

2782

O

30

1080

97

Parczew

13

1644

14

4000

O

16

10300

102

Kock

14

1626

20

3400

O

20

7000

105

Kurów

15

1602

15

3664

O

18

8044

126

Radom

16

1512

2

11075

 

2

231300

135

Łuków

17

1488

10

4900

 

9

20700

143

Międzyrzec

18

1434

4

9000

 

14

18700

149

Annopol

19

1374

33

1040

O

27

2690

152

Opole

20

1356

21

3128

O

17

8880

156

Wojsławice

21

1326

29

1768

O

31

1500

167

Końskawola

22

1272

23

2721

O

28

2190

172

Kozienice

23

1254

17

3482

 

13

18950

183

Łęczyca

25

1218

6

6488

 

15

15600

225

Łomża

26

1068

1

13237

 

5

65100

249

Zwoleń

27

1014

16

3573

O

29

1600

306

Rejowiec

28

858

32

1234

O

23

4600

315

Piaski

29

840

27

2043

O

26

2800

375

Markuszów

30

720

31

1268

O

31

700

440

Bychawa

31

606

30

1377

O

22

5300

-

Grabowiec

35

 

26

2239

O

24

4300

-

Hrubieszów

32

 

5

7314

 

4

20000

-

Szczebrzeszyn

34

 

13

4217

 

21

5630

-

Zamość

33

 

7

6222

 

11

68700

Poz. ? pozycja miasta na liście ogólnokrajowej, Lp. (1) Pozycja miasta na liście skróconej z 1788 r., 1788 r. ? Liczba mieszkańców w 1788 r. [147], Lp. (2) Pozycja miasta na liście skróconej z 1870 r., 1870 r. - Liczba mieszkańców w 1870 r., ?O? ? osada, dawniej miasto [269], Lp. (3) Pozycja miasta na liście skróconej w 2004 r., 2004 r. - Liczba mieszkańców.

W wieku XVI Krasnystaw był jednym z ?najlepiej urządzonych? miast Korony, a w końcu wieku XVIII był największym po Lublinie miastem międzyrzecza Wisły i Bugu i należał do większych miast w Polsce. w tabeli przedstawiono dla przykładu wielkość trzydziestu okolicznych miast Rzeczypospolitej w roku 1788 (z zachowaniem oryginalnych pozycji) [147]. ?Dymy miast i miasteczek mniejszych, wszakże zawierających przynajmniej 100 dymów? [Ludność = Dymy*6]. Tabela pomija ?36 miast najznaczniejszych w Koronie i 15 miast znaczniejszych w Litwie?. Pominięto także miasta do pozycji 11, leżące na Litwie i we wschodniej Rusi. w tabeli umieszczono dodatkowo informacje z lat 1870 [269] i 2004 [298]. z tabeli wynika znaczne obniżenie pozycji Krasnegostawu w XIX stuleciu.

Liczbę mieszkańców Krasnegostawu w ostatnich pięciu wiekach, ilustruje rys. 9 (także porównaną względem wybranych innych miast). Największą liczbę mieszkańców miasto osiągnęło w roku 1999. Były to 20772 osoby [187]. w dniu 31.XII.2007 Krasnystaw miał 19285 mieszkańców [464]. Widoczna jest tendencja spadkowa i według prognozy GUS na lata 2003-2030, w roku 2030 liczba mieszkańców zmniejszy się do około 18400 osób (o około 10%) [463]. Na koniec roku 2007 było 260 osób poniżej prognozy.

Populacja mieszkańców Krasnegostawu w XIX/XX wieku [81].

Rok

Razem

Żydzi

%

1827

3007

11

0,4

1857

3614

151

4,2

1885

  5638 

876 

15,5 

1899

7212

1763

24,4

1913

9631

2254

23,4

1921

8943

1754

19,6

1931

10435

1795

17,2

W dniu 1 stycznia 1905 r. spisy urzędowe wykazywały [%] [180]:

Miejsce

Rz. Kat.

Prawosł.

Ewang.

Żyd.

Razem [osób]

Powiat Krasnostawski

78,5

9,47

0,13

11,8

120721

Miasto Krasnystaw

71,5

5,67

0,05

22,8

7895

Gubernia Lubelska

62,9

19,70

3,04

14,4

1437334

Skład społeczny mieszkańców Krasnegostawu 1891 i 1910 [255.C].

Rok

Szlachta

Mieszczanie

Chłopi

Razem

Ilość

%

Ilość

%

Ilość

%

1891

219

4,2

4907

95,0

41

0,08

5167

1910

323

3,9

7079

84,9

940

1,13

8342

W tabelach przedstawiono ubytek liczby ludności guberni lubelskiej w wyniku i wojny światowej (w okresie: 1913.I.14?1916.X.15) na skutek strat wojennych i ewakuacji [172].

Ubytek liczby ludności [%] [172].

Powiaty

Miasto

Wieś

Ogółem

Chełmski

36,9

65,4

62,3

Hrubieszowski

47,4

64,9

62,4

Krasnostawski

39,2

24,4

25,5

Lubelski

17,8

10,8

12,9

Zamojski

28,3

23,8

24,5

Ogółem mieszk.

56359

479895

536251

 

Przywileje ?de non tolerandis Judaeis" ? ?de non tolerandis Christianis?

Król Zygmunt II August, nadał mieszczanom szeregu miast królewskich przywilej o charakterze ekonomicznym [98] ?De non tolerandis Judaeis?, zabraniający Żydom osiedlania się w murach miejskich. Do roku 1855 przywilej miało 90 miast w Królestwie Polskim [224]. Również ten sam król nadał wielu społecznościom żydowskim przywilej ?De non tolerandis Christianis?: w roku 1564(6) krakowskiemu Kazimierzowi [293], w roku 1568 dzielnicy żydowskiej w Lublinie, a jego następcy: w roku 1633 żydowskiej dzielnicy Poznania. w roku 1645 przywilej otrzymały wszystkie żydowskie gminy na Litwie [294].

W Krasnymstawie nie było wczesnego osadnictwa żydowskiego. Najstarsza wzmianka o obecności starozakonnych pochodzi z roku 1453 (Abraham z Krasnegostawu [222,243]). Król Zygmunt II August, 1554.IV.12 nadał mieszczanom krasnostawskim przywilej ?de non tolerandis Judaeis?. Król Stefan Batory w roku 1578 przywilej potwierdził, zezwalając Żydom na zamieszkanie na przedmieściach, na terenach nie podlegających jurysdykcji miejskiej. Przywilej był potwierdzany w latach 1633, 1669 i w 1767 (ostatni raz przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego).

W roku 1564 Krasnystaw nie ?posiadał ?głów? rodzin żydowskich? [23]. w roku 1662 wśród płacących podatek, zapisano 27 Żydów. w roku 1676 wśród 232 mieszczan, notowano dwu Żydów [177,243]. Spis z roku 1765 nie wymienia domów żydowskich w mieście. Zapisano 86 osób na ?przedmieściu Krasnostawskiem? [303]. Również w roku 1778 w samym mieście nie było starozakonnych - wykazano 42 Żydów pod miastem: 39 w dwóch karczmach i winnicy (gorzelni) pod Górą, trzech w karczmie na Zastawiu. w roku 1781 było 23 starozakonnych na przedmieściu Zadworza, 34 w dwóch karczmach i winnicy pod Górą, trzech w karczmie na Zastawiu [243]. w roku 1789 wymieniano w samym mieście tylko jeden dom żydowski. Julian Ursyn Niemcewicz podróżujący w roku 1816 zanotował: ?Krasnystaw jest jednym z małej liczby miast naszych, co Żydów dotąd nie wpuściły w swe mury. Leżą oni na przedmieściu obozem, zkąd przypuszczając do mieszkańców rzęsiste gorzałczane szturmy, prędzej czy później przymuszą ich do poddania się i jak gdzie indziej osiądą ich domy? [17]. Po roku 1811, kiedy miasto zostało zniszczone przez wielki pożar, a starozakonni mieli wspomóc odbudowę, powstał projekt złagodzenia tego prawa [295]. Od roku 1833 Żydzi mogli się osiedlać, nabywać place i budować domy [222].

W 1855 r. przywilej ?De non tolerandis Judaeis? w Królestwie Polskim miało 90 miast [224].
Żydzi mieszkali na terenach nie podlegających jurysdykcji miejskiej. Spis z 1765 r. nie wymienia domów żydowskich w Krasnymstawie. Zapisano tylko 86 osób na ?przedmieściu Krasnostawkiem? [303]. Również w 1778 r. w samym mieście nie było starozakonnych - wykazano tylko 42 Żydów pod miastem. 39 w dwóch karczmach i winnicy (gorzelni) pod Górą oraz trzech w karczmie na Zastawiu. W 1781 r. było 23 starozakonnych na przedmieściu Zadworza, 34 w dwóch karczmach i winnicy pod Górą oraz trzech w karczmie na Zastawiu [243]. W 1789 r. wymieniano w samym mieście tylko jeden dom żydowski. Po roku 1811, kiedy to Krasnystaw zniszczył wielki pożar, a starozakonni mieli wspomóc odbudowę, powstał projekt złagodzenia tego prawa [295].Julian Ursyn Niemcewicz podróżujący w 1816 r. przez Krasnystaw zanotował [17]: ?Krasnystaw jest jednym z małej liczby miast naszych, co żydów dotąd nie wpuściły w swe mury. Leżą oni na przedmieściu obozem, zkąd przypuszczając do mieszkańców rzęsiste gorzałczane szturmy, prędzej czy później przymuszą ich do poddania się i jak gdzie indziej osiądą ich domy?. Od 1833 roku Żydzi mogli się osiedlać, nabywać place i budować domy [222].